Биені қымыз өндіру кезінде азықтандыру

І. КІРІСПЕ БӨЛІМ
1897 жылы қазақ даласында санақ жүргізілгенде халық саны 6 миллион, ал жылғы саны 5 миллионға жуық болған. Ал Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қазақ даласында 300 мың жылғы қалды. Атадан балаға мирас болып келген қымыз дайындау әдісін орыстың боданында 70 жыл жүргенде ұмытып қалдық. Жылқыдан айырылғаннан кейін, қымыз ішу азайды, ал қымыз ішу азайғаннан кейін, оны жасау технологиясы біртіндеп жойыла бастады.
Әрбір жылқысы бар шаруашылық жыл сайын мамыр айынан бастап қазан айына дейін қымыз фермаларында сауатын биелерді үйірден іріктеп таңдап алып, өз алдына үйір жасақтайды. Биелерді мұндай фермаларда күніне 6 рет сауады, ал кешендерде және арнаулы қымыз фермаларында 10 рет саууға болады.
Бие сәтінде 18 процент май, 2,0% белок, 6,8 0/0 сүт канты болғанда, оның каллориясы 51 ккал болмақ.
Әр түрлі мал сәтінің химиялық құрамы үнемі тұрақты бола бермейді, ол малдың физиологиялық күшіне, азықтандырылуына, күтіп бағылуына, жасына және тұқымына қарай өзгеріп отырады.
Ауа райы, азықтандыру жағдай сияқты факторлардың ұзақ мерзімді әсері нәтижесінде малдың бойында өзіне тән белгілер қалыптасып, ол тұқым қуалайды. Мұның әсіресе, сүттің химиялық құрамының өзгеруіне қатысы бар.
Биені жұрыс азықтандырғанда биеден сүт бүкіл тәулік бойына үнемі бір қалыпта сауылады. Биеде жетілген әлпілердің жоқ болуы себепті ондағы бөлінген сүт ірі сүт өзектерін, сосын ұзақ каналдар мен альвеолаларды тез толтырады да, оны қатты қысым жасайды, сөйтіп мұның өзі сүттің әрі қарай бөліну процесін тежейді. Желін құрылысының осындай ерекшеліктерін ескере отырып, бие әр 1,5-2 сағат сайын, тәулігіне 5-10 рет сауылады.
Кейінгі кезде Қазақстанда бие сауу және қымыз дайындау жұмысы жақсы жолға қойылып отыр. Қазақстанда өсірілетін әр түрлі тұқым биелерінің өнімділін анықтағанда, олардың сәтті болып келетіндігін көреміз.
Әр биеден сауын маусымының ұзақтығы түрліше болуы мүмкін. Ол азық рационына, күтіп бағуына және құлындаған мерзіміне т.б. себептерге байланысты болуы мүмкін.
Курстың жұмыстың мақсаты: биеден қымыз өндіру кезінде азықтандыру ерекшеліктерімен танысу. Ауыл шаруашылық малдарын азықтандыру пәнінен алынған білімдерді тереңдету.
Курстың жұмыстың міндеттері: Биенің сәтінің өнімділігін анықтау, биені азықтандыру ерекшеліктері және биелерден қымыз өндіру кезінде азықтандыру нормасы туралы түсінік беру.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Б.Әкімбеков, «Етті-сәтті жылғы шаруашылығы», Алматы, «Қайнар», 1984ж.
2. К.Бозымов «Жылғы шаруашылығы», Алматы, «Қайнар», 1993ж.
3. Борисенко Е.Я., Баранова К.В., Лисицын А.П.- Практикум по разведению сельскохозяйственных животных. М."Колос"- 1984.
4. Жебровский Л.С. "Селекционная работа в условиях интенсификации животноводства". Л.-1987 г.
5. Жуленко А.П. , Король А.Б. "Рекомендация в эволюции и селекции"- М. "Наука".-1985.
6. Д.Ф.Лэсли. "Генетические основы селекции сельскохозяйственных животных". -М. "Колос". - 1982 г.
7. П.А.Федотов. Коневодство. М. "Агропромиздат"- 1989.
8. Кравченко Н.А. Племенное дело в животноводстве. М. "Агропромиздат"- 1987 г
9. Научные труды - "Совершенствование заводских пород лошадей", Том ХХХ1, ВНИИК - 1978 г
10. Шилер Р., Вахаля, Винш Я. - "Селекция в животноводстве".- научные труды. М. "Наука"- 1969.
11. Никоро З.С., Стакан Г.А., Харитонова З.Н. и др. "Теоретические основы селекции животных". М. "Колос"- 1968.
12. Генетические основы селекции животных. Научные труды. М. "Наука"- 1969.
13. Богословский С.И. Селекция сельскохозяйственной птицы. М. ВО "Агропромиздат" - 1991.
14. Научные труды. "Проблемы племенной работы и экологически чистых технологий в коневодстве". Дивово - 1994 (ВНИИК).
15. Петухов В.А. "генетические основы селекции животных" - учебное пособие для специальности "Зоотехния". М. "Агропромиздат"-1989.
16. Дмитриев Н.Г., Басовский Н.З., Александров Б.В. и др. Справочник.- Племенная работа. М. "Агропромиздат" - 1988.
17. "Перспективы развития коневодства и конного спорта Казахстана"- научные труды. Костанай-2002 г
18. Меркурьева Е.К. - "Биометрия в селекции и генетике сельскохозяйственных животных".- М. "Колос"- 1970.
19. Сборник научных трудов. "Селекция и племенное дело". Дубровицы-1982г.
20. Журналы "Коневодство и конный спорт" и "Мацманкер".