Мұстафа Шоңай.Өмірі.Зерттелуі

Кіріспе
Тәуелсіз Қазақстанда, елдің тәуелсіздігі жолында құрбан болған арыстарымызға, ұлы тұлғаларымызға тиісті бағасын бере алмай келе жатқанымыз өкінішті.
....Ал Шоңайдың аты амалсыз тарих кітаптарында аталатын жағдайлар болса, онда Шоңай міндетті түрде отанын сатқан опасыз ретінде көрсетілді. Кеңес дәуірінде Қазақстанның ресми тарихы болып саналған “қазақ ССР” тарихы атты еңбекте Түркістан автономиясына байланысты оқиғалар баяндалып жатқанда Шоңайдың қарсы төңкерісшіл элемент екендігіне баса назар аударылды. 1961 жылы Алматыда жарық көрген “қазақ ССР тарихы” атты еңбекте Шоңайға байланысты мына жолдарды кездестіреміз: “…Сонымен қатар ағылшын империалисттерінің нұсқауларымен 1917 жылдың қараша айының соңында қоқанда қоған автономиясы деген бір автономия құрылды.

[1] Шоңайдың Қазақстанда “халық жауынан” халық батырына көтерілу процесі үшін қараңыз. Қара ?. Мұстафа Шоңай өмірі Күресі Шығармашылығы. Алматы, 2004, 220 – 255- бет.

[2] Біз бұл байланыстарды өзіміздің Мұстафа Шоңай өмірі, күресі, шығармашылығы атты еңбегімізде “қоған және Алашорда үкіметтері арасындағы байланыстар” атты арнаулы тарауда жан жақты тоқталған болатынбыз. Сонда, 85 – 94- бет.

[3] қойгелдиев М. “Алаш қозғалысы”. Алматы, “Санат”, 1995, 339-340 бет.

[4] Хайит Б. “T?rkistan Rusya ve ?in Aras?nda”. Ыстамбұл, 1975, 254-бет.

[5] қойгелдиев М. “Алаш қозғалысы”. Алматы, “Санат”, 1995, 340-бет.

[6] Сонда, 263- б.

[7] Нұрпейісов К. “Алаш һәм Алашорда”. Алматы, “Ататек”, 1995, 151-бет.

[8] қойгелдиев М. “Алаш қозғалысы”. Алматы, “Санат”, 1995, 340-бет.

[9] қойгелдиев М. “Алаш қозғалысы”. Алматы, “Санат”, 1995, 347-348-бет; Сары арқа, 1918, Nо 31

[10] Алашорда үкіметі мүшелерінің бір бөлігі Семейге өтіп, Алашорданың шығыс бөлігін құрды. Енді бір бөлігі болса, Орал облысындағы Жымпиты қаласына орналасып, Алашорданың батыс бөлімін құрды. Бұл туралы көбірек мәлімет үшін қараңыз: Нұрпейісов К. “Алаш һәм Алашорда”. Алматы, “Ататек”, 1995, 159-160-бет.

[11] Бұл одақтың атын Уәлиди әртүрлі береді: Оңтүстік-Шығыс Мұсылман өлкелері Федерациясы, Шығыс Ресей Мұсылмандар Федерациясы, Шығыс Ресей автономиялық Мұсылман өлкелері Одағы және Түркістан Федерациясы. Бұл туралы қараңыз: Тоған З. У. “T?rkili ve T?rkistan’?n Yak?n Tarihi”. Істамбұл, 1975, 370-371-бет.

[12] Сонда, 370-бет. Тоган бұл федерация жоспарынан бір картаны ғана шетелге алып шығады. Бұл карта үшін қараңыз: Сонда, 371-бет.

[13] Ресейдегі тұтқын түрік әскерлері мен офицерлерінің қайтарылуы мәселесі жөнінде көбірек мәлімет үшін қараңыз: Гәвен Е. “I. D?nya Sava??nda Rusyadaki T?rk Esirleri ve Rusya T?rkleri”. Жарияланбаған мастерлик диссертация. Мармара Vниверситеті Түркият Институты, Істамбұл, 1996; қарағартал О. D?nya Sava?? Sonunda Sibirya’daki Esir T?rk Askerleri Sorunu ve T?rk D?nyas? Gazetesi. “Sibirya Ara?t?rmalar?” Дайындаған. Амине Гүрсой-Наскали. Істамбұл, 1997, 317-322-бет.

[14] Шоңай М. Юсәф Акчұра. “Яш Түркістан”. Көкек 1935, Но 65, 11-бет.

[15] Тоған З. У. “Hat?ralar T?rkistan ve Di?er M?sl?man Do?u T?rklerinin Milli Varl?k ve K?lt?r M?cadeleleri”. Істамбұл, 1969, 230-231-бет; Тоған З. У. “T?rkili ve T?rkistan’?n Yak?n Tarihi”. Істамбұл, 1975, 370-бет; Шоңай М. Юсәф Акчұра. “Яш Түркістан”. Көкек 1935, Но 65, 11-бет.

[16] Тоған З. У. “Hat?ralar T?rkistan ve Di?er M?sl?man Do?u T?rklerinin Milli Varl?k ve K?lt?r M?cadeleleri”. Істамбұл, 1969, 231-бет.

[17] Яш Түркістан туралы көбірек мәлімет үшін қараңыз: Қара ?. Мұстафа Шоңай өмірі Күресі Шығармашылығы. Алматы, 2004, 263-273- бет.

[18] Йені Түркістан журналы үшін көбірек мәлімет үшін қараңыз: Сонда, 261 – 263- бет.